خوراک آبزیان

ویژگیهای خوراک آبزیان

با وجود رشد كنوني جمعيت دنيا ،توليد هر چه بيشتر پروتئين حيواني از اهميت زيادي برخوردار است. كشت آبزيان بدلايل زيادي به عنوان عمومي ترين و موثرترين راهكار جهت توليد پروتئين درآينده دنيا شناخته شده است. از آنجا که بیشترین هزینه های پرورش و تولید ماهیان مربوط به تامین غذاست ، لذا توجه به مسائل تغذیه ای مانند روش تولید خوراک (بوسیله دستگاه اکسترودر یا بوسیله دستگاه پلت و . . . ) خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خوراک ، زمان غذادهی و رابطه خوراک دهی با عواملی مانند میزان اکسیژن محلول در آب ، درجه حرارت آب ، اندازه ماهی و .... بسیار حائز اهمیت می باشد. امروزه در سراسر جهان به علت خصوصیات منحصر به فرد خوراکهای اکسترود شده و فناوری نوینی که در ساخت این گونه خوراکها استفاده می گردد ، اقبال عمومی به سمت استفاده از این نوع خوراکها می باشد. برخی از خصوصیات منحصر فردی که باعث شده خوراک اکسترودر بهترین و اقتصادی ترین خوراک جهت تغذیه آبزیان باشد به شرح ذیل می باشند:
  • ضریب تبدیل بسیار مناسب
  • آسیاب شدن کلیه المانهای در حد میکرون
  • چندین مرحله اختلاط مواد اولیه که در پایان باعث بدست آمدن محصولی همگن می گردد
  • ژلاتینه شدن ترکیبات هیدروکربنی در حین فرایند که باعث جذب بهتر مواد غذایی خوراک می گردد
  • عاری بودن از مواد ضد تغذیه ای و کلیه عوامل بیماریزا
  • تامین تمامی احتیاجات غذایی ماهیان و کیفیت فوق العاده محصول
  • عدم ایجاد آلودگی و نشتی (leaching loss) احتمالی ناشی از خوراک به علت قوام و پایداری مناسب غذا در محیط آبی
  • افزایش سطح ایمنی و مقاومت ماهیان در برابر استرسهای احتمالی مانند ، بیماری ، جابجایی و بیومتری و . . .
  • بهبود پاسخ ماهیان پرورشی در برابر واکسیناسیون
  • به حد اقل رسیدن ضایعات و افت خوراک در حین جابجایی و حمل و نقل
  • بدست آوردن شناوری دلخواه بسته به گونه مورد تغذیه (شناور، غوطه ور، ته نشین) که این امر موجب کاهش پرت غذا و استفاده کامل از خوراک در مزرعه می گردد.
  • در مورد خوراکهای شناور سقوط خوراک به صورت زیگزاگ پس از پایان شناوری و در مدت زمانی طولانی و عدم تخریب شکل فیزیکی خوراک
  • استفاده یکسان ماهیان از غذا و عدم بروز اختلاف در سایز ماهیان پرورشی و عدم نیاز به سورت کردن بی مورد


قزل‌آلا

ماهی قِزِل‌آلا یا گُل‌ماهی از نوع ماهی‌های سردآبی است و در زیرگروه ماهی‌های آزاد جای می‌گیرد دارای بدنی فشرده و داری باله دمی بزرگ‌تر از ماهی آزاد است. ساقه دمی آن مرتفع، سر کند و قسمت خارجی باله دمی تقریباً صاف است. تعداد فلس بین باله چربی و خط جانبی ۱۹–۱۴ عدد و بطور متوسط حدود ۱۶ عدد می‌باشد. تعداد خارهای اولین کمان آبشش بین ۵–۲ عدد است که به شکل شمشیر بوده و در پایین به شکل دکمه درآمده‌اند. حداکثر طول بدن ماهی قزل آلا ۱۴۰ سانتیمتر و وزن آن تقریباً به ۵ کیلوگرم می‌رسد.

ماهي قزل آلا در آبهاي سرد (6 تا 18 درجه سانتي گراد) وغني از اكسيژن و جاري زندگي مي كند . اين ماهي بومي سواحل اقيانوس آرام شمالي بوده و امروزه در سراسر مناطق مستعد جهان در حال پرورش مي باشد. ماهي قزل آلاي رنگين كمان گوشتخوار بوده و در طبيعت غذاي خود را از سخت پوستان ، لارو حشرات و ماهيان ريز تامين مي نمايد. در كشور ما با توجه به شرايط و امكانات بالقوه طبيعي پرورش اين ماهي بسيار رونق يافته و مصرف آن از استقبال عمومي خوبي برخوردار است . دوره پرورش ماهي قزل آلاي رنگين كمان بسته به سايز و كيفيت و گونه بچه ماهي رهاسازي شده ، دماي آب مزرعه و نحوه تغذيه از 6 ماه تا 1 سال متفاوت مي باشد . سايز برداشت ماهی معمولا از 250 گرم تا 600 گرم متغییر می باشد . مزایای استفاده از خوراک اکسترود شده جهت تغذیه قزل آلای رنگین کمان :

  • ضریب تبدیل بسیار مناسب
  • ژلاتینه شدن ترکیبات کربوهیدارتی در حین فرایند که باعث جذب بهتر مواد غذایی خوراک می گردد
  • عاری شدن خوراک از مواد ضد تغذیه ای و کلیه عوامل بیماریزا
  • عدم ایجاد آلودگی و نشتی (leaching loss) احتمالی خوراک به علت قوام و پایداری مناسب غذا در محیط آبی
  • بالا بردن توان ایمنی ماهیان در برابر استرسهای احتمالی مانند ، بیماری ، جابجایی و بیومتری و . . .
  • بهبود پاسخ ماهیان پرورشی در برابر واکسیناسیون
  • شناوری مطلوب و سقوط خوراک به صورت زیگزاگ پس از پایان شناوری و در مدت زمانی طولانی و عدم تخریب شکل فیزیکی خوراک
  • استفاده یکسان ماهیان از غذا و عدم بروز اختلاف در سایز ماهیان پرورشی و عدم نیاز به سورت کردن بی مورد


کپور

کپور (نام علمی: Cyprinus carpio) نام یک گونه از تیره کپورماهیان است. این ماهی از خانواده است که دارای ۲ جفت سبیلک، ودندان‌های حلقی با فرمول ۳٫۱٫۱–۱٫۱٫۳ یا ۳٫۲٫۱–۱٫۲٫۳ می‌باشد. کپور معمولی فلسهایی درشت و باله پشتی ممتدی دارد. تعداد فلس‌های خط جانبی در این ماهی ۳۲–۳۰ عدد می‌باشد. دهان آن کشویی بوده و قابل بیرون زدن است. کپور معمولی در حوضه‌های دریای خزر، رودخانه تجن و تمام حوضه‌های آبریز ایران پراکنش دارد. حداکثر طول در این ماهی ۱۵۰ و میانگین ۳۸ سانتی‌متر است. بدن این ماهی تا حدی دراز است و طول ۳ برابر ارتفاع می‌باشد. سر ماهی بزرگ و پوزه کند است. باله مخرجی کوتاهی دارد. در باله پشتی ۳ تا ۴ خار سخت و ۱۵(۱۶) تا ۲۱(۲۲) شعاع نرم و شاخه شاخه وجود دارد. در باله مخرجی نیز ۳ خار سخت و ۵ یا ۶ شعاع نرم شاخه شاخه دیده می‌شود.

اين ماهي معروف به كپور چيني بوده كه با توجه به انعطاف پذيري بسيار در هماهنگ شدن با شرايط محيطي هم اينك در بسياري از مناطق جهان پرورش مي يابد و در بین ماهیان پرورشی بیشترین تولید جهانی را دارا می باشد. اين ماهي در كف استخرها و درياچه ها زندگي كرده و بستري نرم و گياهي را مي پسندد. كپور معمولي در پرورش همراه با سه گونه ديگر همزمان جهت بهره برداري از تمام لايه هاي آب مورد پرورش قرار مي گيرد. گونه هاي ديگر شامل : كپور علفخوار (آمور)، كپور نقره اي (فيتوفاگ) و كپور سرگنده مي باشد. پرورش این دسته ماهیان در استخرهای خاکی صورت می پذیرد . برخی از مزایای خوراک اکسترودشده، جهت تغذیه کپور معمولی :

  • استفاده از پیشرفته ترین متدهای جیره نویسی نوین دنیا بمنظور بالانس خوراک تولیدی
  • چگالی مناسب که باعث می شود ماهی از حداکثر غذای داده شده استفاده کند (غذا کاملا ته نشین می شود) .
  • قوام و پایداری مناسب غذا در محیط آبی و عدم گسستگی آن که باعث آلوده نشدن محیط بر اثر بقایای غذایی می گردد.
  • ترکیبی همگن با ضریب رشد و تبدیل مناسب.


ماهیان زینتی

از زمان رواج یافتن آکواریوم های خانگی شاید بیش از 50 سال می گذرد و عمومی شدن آن به خصوص بعد از جنگ دوم جهانی که صنعت حمل و نقل هوایی در سطح دنیا رواج یافت صورت گرفت . امروزه تولید و صدور انواع ماهیان زینتی در برخی کشورهای استوایی و حتی سردسیر رواج دارد. در ایران نیز در دهه های پیشین این امر به صورت خانگی و تفریحی صورت می گرفت اما در سالهای اخیر با وارد شدن تکنولوژی تکثیر و پرورش اکثر ماهیان زینتی به ایران این امر به یک صنعت تبدیل شده است.

در نگهداری و پرورش ماهی های زینتی باید تا حد امکان سعی شود که بآنها غذایی داده شود که مشابه یا مترادف غذای آنها در محیط طبیعی باشد . ماهی ها از نظر تغذیه با یکدیگر متفاوت بوده و هر گروه آنها از مواد غذایی خاصی تغذیه می نمایند . ماهیان یک گونه نیز در سنین مختلف ممکن است عادات غذایی متفاوتی داشته باشند .به طور کلی ماهی ها ممکن است گوشتخوار و یا گیاهخوار باشند .به لحاظ تنوع بسیار زیاد ماهیان زینتی و همچنین تنوع بالای نیازمندهای غذایی آنها تغذیه این ماهیان بسیار حائز اهمیت می باشد . فناوری نوین استفاده شده در تولید خوراک اکسترودر این امکان را می دهد که بتوانیم خوراکی با چگالی مطلوب تهیه کنیم (شناور، غوطه ور، ته نشین) واز سویی دیگر روشهای جدید جیره نویسی ما را قادر به تامین حد اکثری نیازمندیهای غذایی ماهیان زینتی نموده است. خوراکهای اکسترود شده، بدلایل ذیل ، بهترین گزینه جهت تغذیه ماهیان زینتی بحساب می آیند :

  • ضریب رشد مناسب
  • به لحاظ بسته بودن محیط آکواریوم ها باید غذایی داده شود که کمترین آلودگی را در محیط ایجاد نماید ، خوراک اکسترود شده به علت پایداری و قوام فوق العاده خود حتی پس از ته نشین شدن در بستر آکواریم از هم گسسته نمی گردد.
  • از آنجایی که ماهیان آکواریومی دسترسی به غذای زنده در محیط خود ندارند لذا غذای اکسترود شده به لحاظ اینکه بیشترین قابلیت جذب مواد را فراهم می نماید تامین کننده کلیه نیازمندیهای غذایی ماهیان زینتی می باشد.
  • افزایش مقاومت ماهیان در برابر استرسهای احتمالی مانند ، بیماری و استرس ناشی از تمیز کردن آکواریوم.
  • دارا بودن رنگدانه بمنظور افزایش کمی و کیفی رنگ ماهیان


ماهیان خاویاری

تاسماهيان يكي از با ارزشترين آبزيان جهان بوده و گونه هاي مختلف آنها در آمريكا و دریای خزر زيست مي کنند. تاسماهياني كه در حوزه درياي خزر زندگي مي كنند جزء جنس Acipenser و Huso محسوب شده كه از گروه ماهيان مهاجر می باشند. در سالهای اخیر در کشور ما نیز استقبال خوبی از پرورش ماهیان خاویاری صورت گرفته است.

پرورش ماهیان خاویاری به منظور استحصال خاویار و همچنین گوشت ماهیان خاویاری در آبهای گرم ودر استخرهای خاکی و همچنین در حوضچه های بتنی و فایبرگلاس صورت می گیرد. گونه های پرورشی قابل پرورش در ایران Acipenser ruthenus (استرلیاد ولگا)و Huso huso (فیل ماهی) می باشند. از آنجاییکه رشد ماهیان خاویاری کند می باشد لذا انتخاب غذای مناسبی که با سطح مناسب انرژی و تامین کلیه المانهای مورد نیاز ماهی در شرایط متنوع آب و هوایی کشور باعث رشد هماهنگ ماهی با برنامه زمانبدی پرورش دهندگان باشد و از سویی دیگر از اتلاف وقت و کاهش رشد جلوگیری کند اهمیت بسزایی دارد. مزایایی که باعث شده استفاده از غذای اکسترود شده، بهترین گزینه برای تغذیه ماهیان خاویاری باشد: 1- متعادل بودن نسبت پروتئین / چربی بهترین ضریب رشد را فراهم می نماید. 2- ضریب تبدیل مناسب با توجه به رشد کند ماهیان خاویاری 3- بهبود پاسخ ایمنی طبیعی ماهی نسبت به بیماریها بدلیل داشتن ترکیبات تحریک کننده سیستم دفاعی 4- تأمین بودن مقادیر کافی ویتامین ها و مواد معدنی ، رشد و توسعه مناسب غضروفها را حمایت می نماید. 5- چگالی مناسب خوراک و مدت زمان طولانی غوطه وری و سقوط در ستون آب که موجب استفاده حد اکثری از غذای داده شده می شود . 6- حرکت زیگزاک غذا در هنگام سقوط که آنرا قابل رویت برای ماهیها می کند. 7- استفاده از بهترین مواد اولیه با کیفیت بالا جهت تهیه این نوع غذا. 8- قوام و پایداری مناسب و عدم گسستگی دانه های خوارک حتی پس از رسیدن به بستر که باعث کاهش آلودگی محیط پرورشی می گردد.


میگو

میگو گونه‌ای از سخت پوستان آبزی است که در بیشتر آبهای جهان اعم از آب شور و آب شیرین یافت می‌شود. میگو یک منبع غذایی برای موجودات دریایی است. میگوها می توانند رو به عقب شنا کنند. آنها مقاومت بالایی در برابر مواد سمی در مناطق آلوده دارند. میگو به صورت گسترده‌ای توسط انسان‌ها به عنوان ماده غذایی استفاده می‌شود. همانند سایر خوراک‌های دریایی میگو سرشار از کلسیم، ید، و پروتئین است. همچنین میگو دارای ۱۲۲ تا ۲۵۱ میلی گرم کلسترول ( بسته به روش آماده سازی ) می‌باشد. مصرف میگو به علت اثر بر روی سیستم گردش خون انسان سالم ارزیابی می‌شود.


برو بالا